6. تاريخ طبيعي اسلامي، چيني و ژاپني. اصمعي مؤلف عرب، آثار متعددي نوشت از قبيل كتابالخيل، كتابالابل، كتابالوحش، كتاب خلقالانسان، كه در آنها برخي فوايد علمي به چشم ميخورد، با اين حال مقصود او بيشتر حكايت و لغت بوده است.
لويو قديمترين كتاب را دربارهٴ چاي نوشت، كه رسالهاي بسيار جامع است.
گويند كشت پنبه در پايان اين قرن از طريق هند در ژاپن متداول شد.
7. جغرافياي لاتيني و چيني. پاولوس دياكونوس به نظريهٴ جديدي در باب جزر و مد اشاره ميكند؛ اين نظريه، غلط، و در عين حال عجيب است. بئاتوس راهب اسپانيايي نقشهاي از جهان ترسيم كرد كه يكي از قديمترين نقشههاي مسيحي موجود است.
چياتان در 801 نقشههاي از چين و كشورهاي بيگانهٴ همجوارش ترسيم كرد. تا جايي كه اطلاع دارم، اين قديمترين نقشهٴ قسمت بزرگي از جهان در مقياسي بزرگ بود (20 ميل به يك اينچ). همين چياتان راهنامههايي از چين تا تونكينگ، كره، آسياي مركزي، هند و بينالنهرين تأليف كرد.
8. طب لاتيني، سرياني، اسلامي، هندي، تبتي، چيني و ژاپني. در غرب لاتيني هيچ پزشك برجستهاي وجود نداشت، ولي مسلماً كارهاي طبي ادامه داشت و سنتهاي قديم در صومعههاي بنديكتي زنده نگاه داشته ميشد.
تيوفيلوس رهاوي، از آباي ماروني، ترجمههايي از يوناني به سرياني انجام داد، كه از آن جمله رسالهاي از جالينوس بود.
نخستين عضو خانوادهٴ ممتازي از پزشكان نسطوري به نام بختيشوع در اين زمان ظهور كرد.
او جورجيس بن جبرئيل بود. گويند او نخستين كسي بود كه آثار طبي را به عربي ترجمه كرد.
ترجمههاي طبي ديگري به وسيلهٴ ابن مقفع و البطريق صورت گرفت.
دو رسالهٴ سانسكريتي، يكي در باب آسيبشناسي و ديگري راجع به معالجات، احتمالاً متعلق به اين زمان است. اولي به ماداوا كارا منسوب است، و دومي به وريندا، ولي احتمال دارد كه اين هر دو نام متعلق به يك شخص باشد.
گويند معروفترين رسالهٴ تبتي در طب، موسوم به چهار تانترا، در اثناي فرمانروايي تي - سونگ د - تسن تدوين شده است. اين رساله هنوز مبناي آموزش طب بومي است.
وانگ تائو در 752 رسالهٴ طبي بسيار مشروحي تدوين كرد، موسوم به اسرار مهم پلهكان بيروني. وانگ پينگ در 761 قديمترين شرح را بر سؤالات سادهٴ هوانگ تي نوشت.
كانجين پزشك چيني در 755 به ژاپن رفت. مقارن اواخر قرن واكه - هيرويو پزشك و مربي ژاپني، بر اساس سرمشق چيني پن - تسئائو، رسالهاي در ادويهٴ مفرده نوشت.
9. تاريخنويسي لاتيني، اسلامي و ژاپني. پاولوس دياكونوس تاريخ لومباردها و تاريخ